Zalo

Xét nghiệm procalcitonin (PCT): khi nào có ích trong nghi nhiễm khuẩn nặng?

Kiến thức y khoa Tin tức chuẩn bị xét nghiệm đọc kết quả xét nghiệm
Hai bác sĩ trao đổi hồ sơ lâm sàng, minh họa vai trò hỗ trợ của xét nghiệm PCT.

Xét nghiệm procalcitonin (PCT) có thể hỗ trợ đánh giá nhiễm khuẩn nặng và theo dõi diễn tiến. PCT không xác định loại vi khuẩn, không thay thế thăm khám và không được dùng đơn độc để quyết định kháng sinh. Nếu có lú lẫn, khó thở, tụt huyết áp hoặc da lạnh ẩm, cần cấp cứu ngay, không chờ lấy mẫu tại nhà.

Xét nghiệm procalcitonin đo gì?

PCT là tiền chất của hormon calcitonin. Trong điều kiện thông thường, nồng độ PCT lưu hành trong máu rất thấp. Khi cơ thể có phản ứng toàn thân với một số nhiễm khuẩn, nhiều mô có thể tạo và giải phóng PCT, khiến nồng độ tăng. Cơ chế này giải thích vì sao PCT được nghiên cứu như dấu ấn hỗ trợ nhận biết một số tình trạng nhiễm khuẩn nặng. PCT cũng được nghiên cứu để hỗ trợ theo dõi đáp ứng điều trị. Không phải mọi nhiễm khuẩn đều làm PCT tăng giống nhau.

Nhiễm trùng tại chỗ, giai đoạn bệnh quá sớm, tác nhân khác nhau hoặc những yếu tố miễn dịch có thể ảnh hưởng kết quả. Một kết quả đơn lẻ không phản ánh đầy đủ tình trạng người bệnh. Ngược lại, chấn thương nặng, phẫu thuật hoặc bỏng cũng có thể ảnh hưởng PCT. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá cả lâm sàng, các dấu ấn khác và khả năng xuất hiện tình trạng không do nhiễm khuẩn.

Xét nghiệm procalcitonin có phát hiện nhiễm khuẩn huyết?

Nhiễm trùng huyết là tình trạng nguy hiểm do phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng, có thể gây tổn thương cơ quan. PCT hỗ trợ bác sĩ đánh giá một số trường hợp nghi nhiễm khuẩn nặng nhưng không chứng minh vi khuẩn đã vào máu. Cấy máu giúp tìm vi khuẩn hoặc tác nhân khác trong máu. Nếu tìm thấy, các xét nghiệm tiếp theo có thể hỗ trợ lựa chọn thuốc.

Người bệnh có thể bị nhiễm trùng huyết ngay cả khi PCT chưa tăng rõ ở giai đoạn đầu hoặc do yếu tố khác. Không dùng một ngưỡng PCT để loại trừ nhiễm trùng huyết. Bác sĩ còn theo dõi nhịp thở, huyết áp, ý thức và lượng nước tiểu. Nếu nghi nhiễm trùng huyết, bác sĩ sẽ xử trí khẩn theo quy trình cấp cứu.

Xét nghiệm procalcitonin khác CRP và cấy máu thế nào?

Phương phápThông tin chínhGiới hạn
PCTDấu ấn phản ứng với một số nhiễm khuẩn toàn thânKhông nhận diện vi khuẩn hay kháng sinh đồ
CRPDấu ấn viêm không đặc hiệuKhông phân biệt chắc chắn nhiễm khuẩn và nguyên nhân khác
Công thức máuThông tin về bạch cầu và các tế bào máuKhông xác định tác nhân độc lập
Cấy máuCó thể phát hiện và phân lập một số vi sinh vật khi đúng chỉ địnhPhụ thuộc thời điểm, kỹ thuật, bệnh phẩm và tác nhân

Không nên hiểu PCT và CRP là hai phép đo thay thế nhau trong mọi bệnh cảnh. Lựa chọn phụ thuộc mức nghi ngờ nhiễm khuẩn, nguồn nhiễm, mức độ nặng, điều trị đã dùng và nguồn lực chăm sóc. Một kết quả không rõ ràng có thể vẫn cần khám lại hoặc thêm xét nghiệm.

PCT cao có chắc phải dùng kháng sinh?

Không. Quyết định dùng kháng sinh là quyết định lâm sàng dựa trên nguy cơ nhiễm khuẩn và tình trạng người bệnh. Bác sĩ còn xem xét ổ nhiễm và các bằng chứng khác. PCT có thể tăng trong một số hoàn cảnh không do vi khuẩn. Ngược lại, một số trường hợp nhiễm khuẩn có thể chưa gây PCT cao. Việc tự mua kháng sinh hoặc tự thay đổi thuốc theo con số PCT có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng kháng sinh.

Trong một số quy trình chuyên môn, bác sĩ có thể dùng xu hướng PCT như thông tin hỗ trợ khi xem xét thời gian điều trị. Người bệnh không được tự dừng kháng sinh chỉ vì kết quả PCT đã giảm. Phải xem cả triệu chứng, sinh hiệu, ổ nhiễm và hướng dẫn điều trị. Đặc biệt, khi đang bị nghi nhiễm khuẩn huyết nặng, trì hoãn điều trị chỉ để chờ kết quả PCT có thể nguy hiểm.

Tại sao PCT có thể tăng dù không có nhiễm khuẩn?

Phẫu thuật gần đây, chấn thương nặng, bỏng hoặc một số tình trạng viêm và tổn thương mô có thể ảnh hưởng nồng độ PCT. Điều đó có nghĩa một giá trị tăng cần được đánh giá theo thời gian xuất hiện triệu chứng và diễn biến bệnh. Bác sĩ còn xem xét bệnh nền và chức năng các cơ quan. Điều trị trước đó cũng ảnh hưởng cách đọc kết quả.

Ngược lại, một giá trị thấp không luôn bảo đảm an toàn, đặc biệt khi mẫu được lấy rất sớm hoặc tình trạng nhiễm khuẩn khu trú. Bác sĩ sẽ cân nhắc kiểm tra lại nếu cần và theo dõi các dấu hiệu lâm sàng. Không nên dùng xét nghiệm PCT như một công cụ kiểm tra cảm sốt thường ngày tại nhà cho mọi người.

Chuẩn bị lấy mẫu xét nghiệm procalcitonin

PCT thường được định lượng từ mẫu máu. Riêng xét nghiệm PCT thường không cần chuẩn bị đặc biệt. Vẫn cần theo hướng dẫn của cơ sở điều trị về các xét nghiệm làm cùng. Người bệnh nên báo nếu đang sốt hoặc dùng kháng sinh. Cần báo cả thuốc ức chế miễn dịch, bệnh nền và can thiệp gần đây. Không tự ngừng thuốc trước khi lấy mẫu để tăng cơ hội phát hiện tác nhân.

Với dấu hiệu nhiễm trùng nặng, cần đến cơ sở có khả năng khám và xử trí cấp cứu. Người được chỉ định xét nghiệm ngoại trú nên gửi phiếu chỉ định để được hướng dẫn chuẩn bị và xác nhận điều kiện lấy mẫu.

Minh họa dấu ấn sinh học và vi khuẩn trong bài procalcitonin
Minh họa dấu ấn procalcitonin (PCT) trong bài đánh giá nghi nhiễm khuẩn.

Khi nào cần cấp cứu ngay?

Người đang nhiễm trùng mà xuất hiện lú lẫn, khó thở, tim đập nhanh, tụt huyết áp, da lạnh ẩm, tiểu ít hoặc đau dữ dội cần hỗ trợ y tế khẩn cấp. Các biểu hiện này có thể liên quan nhiễm trùng huyết hoặc những tình trạng nghiêm trọng khác. Việc chờ một giá trị PCT, dù dự kiến có kết quả sớm. Không nên trì hoãn khám và điều trị.

Người đang nằm viện cần tuân theo quy trình theo dõi của cơ sở điều trị. Người chăm sóc không nên tự diễn giải một con số tăng giảm mà bỏ qua diễn tiến ý thức, hô hấp hoặc huyết áp. PCT chỉ có giá trị khi kết hợp đánh giá chuyên môn và quyết định xử trí đúng thời điểm.

Vì sao cần đặt PCT vào diễn tiến bệnh?

Sơ đồ kết hợp PCT với triệu chứng, thăm khám và xét nghiệm khác để bác sĩ đánh giá bệnh cảnh.
PCT hỗ trợ đánh giá nhưng không thay thế thăm khám, xác định tác nhân hoặc quyết định điều trị của bác sĩ.

Trong bối cảnh nghi nhiễm khuẩn nặng, bác sĩ xem mức PCT cùng thời điểm xuất hiện triệu chứng và thời điểm lấy máu. Kết quả thăm khám và các xét nghiệm khác cũng quan trọng. Khi theo dõi điều trị tại bệnh viện, nhiều kết quả theo thời gian có thể đem lại thông tin khác một kết quả đơn lẻ.

Tuy nhiên, PCT không cho biết chính xác vi khuẩn gây bệnh và không thay thế việc xác định ổ nhiễm hoặc xét nghiệm vi sinh khi có chỉ định. Cần chăm sóc khẩn cấp khi hô hấp, huyết áp hoặc ý thức xấu đi. Không trì hoãn để lấy thêm mẫu so sánh chỉ số. Quyết định dùng, đổi hoặc ngừng kháng sinh thuộc về bác sĩ điều trị dựa trên toàn bộ bệnh cảnh.

Câu hỏi về xét nghiệm procalcitonin

Procalcitonin có thay được cấy máu?

Không. PCT không xác định tác nhân hay tính nhạy với kháng sinh; cấy máu phục vụ mục đích khác.

PCT bình thường có loại trừ nhiễm trùng nặng?

Không. PCT thấp không loại trừ hoàn toàn nhiễm trùng nặng, nhất là ở giai đoạn sớm. Khi có dấu hiệu nghi nhiễm trùng huyết, cần khám và xử trí ngay.

Green Lab có nhận xét nghiệm PCT tại nhà?

Green Lab có xét nghiệm định lượng procalcitonin trong máu. Việc lấy mẫu tại nhà cần được xác nhận cho trường hợp cụ thể. Người nghi nhiễm trùng nặng cần đến cơ sở cấp cứu, không chờ nhân viên lấy mẫu.

Dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tận nơi của Green Lab

Lịch lấy mẫu PCT ngoại trú cần phù hợp với chỉ định và thời gian bác sĩ cần kết quả. Khi đặt lịch, báo tình trạng hiện tại và thời điểm tái khám để nhân viên xác nhận điều kiện phục vụ. Không dùng lịch lấy mẫu thông thường thay cho khám cấp cứu.

Phí lấy mẫu tận nơi là 10.000đ/lần, tách riêng với giá xét nghiệm. Cần xác nhận giá xét nghiệm và thời điểm trả kết quả khi đặt lịch. Thông tin đặt lịch tại trang dịch vụ lấy mẫu tận nơi Green Lab hoặc hotline 1900 63 65 88. Nhân viên sẽ trao đổi điều kiện phục vụ và phương án phù hợp trước khi tiếp nhận lịch. Địa chỉ: 76–78 Khâm Thiên, Hà Nội.

    Đặt lịch nhanh

    GreenLab phục vụ tại các tỉnh thành: Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hà Nội, Hải Dương, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Hồ Chí Minh.