Zalo

Xét nghiệm glucose: Khi nào cần làm, cách đọc chỉ số và chuẩn bị lấy máu

Kiến thức y khoa chuẩn bị xét nghiệm đường huyết xét nghiệm tiểu đường
Ly nước lọc và đồng hồ minh họa việc chuẩn bị xét nghiệm glucose

Xét nghiệm glucose đo lượng đường trong máu tại thời điểm lấy mẫu, giúp sàng lọc, chẩn đoán và theo dõi rối loạn đường huyết theo chỉ định. Mẫu lúc đói, mẫu bất kỳ và nghiệm pháp dung nạp glucose có tiêu chuẩn đánh giá khác nhau. Vì vậy, cần biết điều kiện lấy mẫu trước khi đối chiếu kết quả.

Xét nghiệm glucose riêng lẻ, HbA1c và nghiệm pháp glucose thai kỳ có mục đích khác nhau. Khi đọc kết quả, cần xác định đúng phép xét nghiệm trên phiếu.

Xét nghiệm glucose là gì?

Glucose là đường đơn được cơ thể sử dụng để tạo năng lượng. Sau bữa ăn, các chất dinh dưỡng được tiêu hóa và hấp thu. Insulin cùng nhiều cơ chế khác giúp duy trì đường huyết phù hợp. Khi các cơ chế điều hòa bị ảnh hưởng, glucose có thể tăng hoặc giảm quá mức.

Phép đo glucose trong phòng xét nghiệm thường sử dụng mẫu máu tĩnh mạch đã được xử lý theo quy trình. Nó phản ánh đường huyết tại thời điểm lấy mẫu, không phải mức trung bình của cả tháng. Kết quả phụ thuộc bữa ăn gần nhất, tình trạng sức khỏe, thuốc và điều kiện bảo quản mẫu.

HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng ba tháng gần đây. Máy đo glucose cá nhân bằng chích ngón tay và thiết bị đo liên tục cũng có mục đích theo dõi riêng. Không thể thay thế các phương pháp này cho nhau khi dùng tiêu chuẩn chẩn đoán.

Phân biệt glucose lúc đói, ngẫu nhiên và nghiệm pháp dung nạp

LoạiMục đíchChuẩn bị
Glucose huyết tương lúc đói (FPG)Sàng lọc và hỗ trợ chẩn đoán tiền đái tháo đường, đái tháo đườngNhịn ăn ít nhất 8 giờ theo hướng dẫn
Glucose bất kỳĐánh giá đường huyết tại thời điểm lấy, kể cả khi có triệu chứngKhông mặc định phải nhịn ăn
Glucose hai giờ trong OGTT 75 gĐánh giá đáp ứng với lượng đường uống theo quy trìnhTuân thủ thời gian nhịn, liều uống và mốc lấy mẫu
Glucose sau ănTheo dõi đường huyết sau bữa ăn theo chỉ địnhXác nhận rõ mốc thời gian với nhân viên y tế

Đừng chỉ đọc chữ “glucose” trên giấy hẹn rồi áp dụng một hướng dẫn cho tất cả. Glucose đói và glucose bất kỳ khác nhau về chuẩn bị, còn OGTT có nhiều lần lấy mẫu tại những thời điểm chặt chẽ. Đối với phụ nữ mang thai, mục tiêu và ngưỡng xét nghiệm còn được xác định theo hướng dẫn thai kỳ.

Khi nào cần xét nghiệm glucose?

Glucose được bác sĩ chỉ định trong khám sức khỏe, sàng lọc rối loạn chuyển hóa, theo dõi người đã mắc đái tháo đường hoặc đánh giá người có biểu hiện đáng chú ý. Các triệu chứng tăng đường huyết có thể gồm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt kéo dài hoặc sút cân không rõ nguyên nhân.

Tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, thừa cân, từng có đái tháo đường thai kỳ hoặc đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đường huyết có thể là những thông tin cần trao đổi khi quyết định xét nghiệm. Tuổi, tình trạng bệnh và kết quả trước đó quyết định loại phép đo và tần suất kiểm tra. Không có lịch chung phù hợp mọi người.

Khi có mất ý thức, co giật, lú lẫn nặng hoặc triệu chứng nghi cơn tăng đường huyết cấp, cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp. Không chờ lịch lấy mẫu định kỳ. Thai phụ cần tuân theo chỉ định sản khoa vì tiêu chuẩn đánh giá trong thai kỳ khác với bảng dành cho người không mang thai.

Xét nghiệm glucose có cần nhịn ăn không?

Chuẩn bị xét nghiệm glucose: xác nhận nhịn ăn, nước lọc, thuốc và báo triệu chứng khó chịu.
Xác nhận đúng loại xét nghiệm glucose trước khi nhịn ăn.

Glucose huyết tương lúc đói thường yêu cầu ít nhất 8 giờ không nạp năng lượng. Nước lọc thường được phép nếu không có chỉ dẫn khác. Với glucose bất kỳ, mẫu có thể lấy sau ăn; người xét nghiệm cần cung cấp thời điểm bữa ăn gần nhất. Nghiệm pháp OGTT có hướng dẫn riêng về thời gian nhịn, dung dịch uống và nhiều mốc lấy máu.

Không nên tự nhịn ăn trước mọi loại xét nghiệm máu. Nếu đã uống sữa, cà phê, trà hoặc ăn sáng trong khoảng được yêu cầu nhịn, hãy báo thời điểm và loại thực phẩm để cơ sở tư vấn có cần đổi lịch. Đừng cố nhịn lâu hơn chỉ vì nghĩ kết quả sẽ chính xác hơn.

Người đang dùng insulin hoặc các thuốc hạ đường huyết cần nhận hướng dẫn trước ngày xét nghiệm để giảm nguy cơ hạ glucose. Không tự ngừng hay điều chỉnh thuốc điều trị. Nếu đang sốt, có bệnh cấp hoặc sử dụng thuốc corticosteroid, nên thông báo vì những yếu tố này có thể ảnh hưởng kết quả.

Ngưỡng glucose lúc đói thường dùng là bao nhiêu?

Với người lớn không mang thai, ngưỡng glucose huyết tương lúc đói thường dùng để phân nhóm như sau. Bảng chỉ có ý nghĩa khi mẫu được lấy đúng điều kiện nhịn ăn và cần được diễn giải cùng tiền sử, triệu chứng và kết quả xác nhận.

Glucose đóiĐịnh hướng
Dưới 100 mg/dL (dưới 5,6 mmol/L)Không thuộc khoảng glucose lúc đói bị suy giảm theo ngưỡng này
100–125 mg/dL (5,6–6,9 mmol/L)Glucose lúc đói bị suy giảm, thường thuộc nhóm tiền đái tháo đường
Từ 126 mg/dL (từ 7,0 mmol/L)Đạt ngưỡng xét nghiệm gợi ý đái tháo đường, thường cần xác nhận

Nếu một người có triệu chứng tăng đường huyết kinh điển hoặc cơn tăng đường huyết rõ, glucose huyết tương bất kỳ từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) có vai trò riêng trong chẩn đoán. Khi không có tăng đường huyết rõ ràng, thông thường cần xác nhận kết quả bất thường bằng một xét nghiệm khác hoặc đo lặp lại theo hướng dẫn.

Đơn vị trên phiếu có thể là mg/dL hoặc mmol/L. Để quy đổi glucose từ mg/dL sang mmol/L, chia cho khoảng 18. Ví dụ 108 mg/dL tương đương khoảng 6,0 mmol/L. Không áp dụng ngưỡng glucose đói cho phép đo sau ăn hoặc trong thai kỳ.

Glucose cao có phải đã mắc đái tháo đường?

Không nhất thiết. Đường huyết có thể tăng sau ăn, khi bệnh cấp, stress, sử dụng một số loại thuốc hoặc do rối loạn chuyển hóa. Một kết quả tăng nhẹ tình cờ chưa đủ chẩn đoán nếu điều kiện lấy mẫu không phù hợp. Bác sĩ có thể đề nghị kiểm tra lại glucose đói, làm HbA1c hoặc một phép đo khác theo tình huống.

Ngược lại, một giá trị bình thường trong một lần kiểm tra không có nghĩa mọi nguy cơ đã được loại trừ. Người có tiền sử gia đình, các dấu hiệu kéo dài hoặc kết quả cũ bất thường vẫn có thể cần kế hoạch kiểm tra tiếp theo. Giá trị xét nghiệm là một phần của đánh giá sức khỏe. Không phải câu trả lời độc lập cho mọi trường hợp.

Khi glucose thấp cần chú ý gì?

Glucose thấp có thể gây run, vã mồ hôi, đói, choáng, hồi hộp hoặc lú lẫn, đặc biệt ở người dùng insulin và thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết. Khi có triệu chứng, cần xử trí theo kế hoạch đã được bác sĩ hướng dẫn. Nếu người bệnh mất ý thức, co giật hoặc không thể tự nuốt, cần cấp cứu ngay. Không cho ăn uống qua đường miệng khi chưa tỉnh táo.

Trường hợp chỉ số trên phiếu thấp nhưng không có triệu chứng cũng cần đối chiếu quá trình thu thập và xử lý mẫu. Sau lấy máu, tế bào máu vẫn có thể tiêu thụ glucose nếu mẫu chậm được xử lý. Vì vậy, quy trình tiền phân tích rất quan trọng đối với xét nghiệm lấy mẫu ngoài cơ sở.

Kiểm tra đơn vị và điều kiện lấy mẫu xét nghiệm glucose

  1. Kiểm tên phép đo là lúc đói, bất kỳ hay sau nghiệm pháp.
  2. Đọc đơn vị mg/dL hoặc mmol/L và khoảng tham chiếu.
  3. Ghi giờ lấy mẫu, thời gian nhịn ăn và bữa ăn gần nhất.
  4. Thông báo thuốc đang dùng, triệu chứng, bệnh cấp và thai kỳ.
  5. Đối chiếu kết quả cũ chỉ khi điều kiện lấy mẫu tương tự.

Ví dụ, glucose 6,2 mmol/L sau 9 giờ nhịn ăn không có cùng cách hiểu với 6,2 mmol/L lấy ngay sau bữa sáng. HbA1c 6,2% cũng là một kết quả khác loại. Nếu chưa chắc mẫu được lấy trong điều kiện nào, cần hỏi đơn vị xét nghiệm trước khi tự so ngưỡng.

Glucose lấy mẫu tại nhà có bảo đảm như ở phòng xét nghiệm?

Tính phù hợp của dịch vụ phụ thuộc loại mẫu, thời gian lấy, cách bảo quản, quãng đường vận chuyển và yêu cầu xử lý. Với glucose, việc xử lý mẫu đúng thời gian và quy trình đặc biệt quan trọng vì nồng độ đường có thể thay đổi sau lấy máu. Cần xác nhận cơ sở có thể đáp ứng yêu cầu tiền phân tích trước khi đặt lịch.

Việc lấy máu tĩnh mạch tại nhà không đồng nghĩa với tự dùng máy đo đường huyết cá nhân. Máy đo cá nhân giúp theo dõi theo kế hoạch nhưng không mặc nhiên thay thế xét nghiệm phòng lab trong chẩn đoán. Nếu đơn yêu cầu nghiệm pháp nhiều mốc, phải hỏi riêng về điều kiện thực hiện, thay vì tự uống dung dịch glucose và gọi nhân viên lấy mẫu sau đó.

Chi phí xét nghiệm glucose và danh mục đi kèm

Chi phí khác nhau giữa glucose đơn lẻ, gói có HbA1c và nghiệm pháp nhiều lần lấy máu. Green Lab cần đúng tên xét nghiệm hoặc nghiệm pháp trên đơn để báo giá và xác nhận điều kiện thực hiện. Không mặc định nghiệm pháp nhiều thời điểm lấy máu có cùng quy trình với một mẫu glucose đơn lẻ.

Câu hỏi về xét nghiệm glucose

Glucose và HbA1c có giống nhau không?

Glucose phản ánh thời điểm lấy mẫu; HbA1c phản ánh đường huyết trung bình khoảng 2–3 tháng.
Glucose và HbA1c cung cấp thông tin ở hai khoảng thời gian khác nhau.

Không. Glucose đo đường huyết tại thời điểm lấy, HbA1c phản ánh đường huyết bình quân khoảng ba tháng.

Nhịn ăn xét nghiệm glucose có được uống nước lọc?

Thông thường có thể uống nước lọc nếu không có yêu cầu riêng. Cần tránh đồ uống có năng lượng trong khoảng nhịn ăn.

Máy đo đường huyết đầu ngón tay có đủ để chẩn đoán?

Máy đo hỗ trợ theo dõi, còn chẩn đoán dựa vào tiêu chí phù hợp và thường sử dụng xét nghiệm phòng lab.

Có nên tự bỏ thuốc trước buổi lấy máu?

Không. Hỏi bác sĩ về lịch thuốc, nhất là insulin và thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.

Thai phụ có dùng bảng ngưỡng glucose ở trên không?

Không tự áp dụng. Trong thai kỳ có xét nghiệm, quy trình và ngưỡng riêng theo sản khoa.

Dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tận nơi của Green Lab

Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.

Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.

Với xét nghiệm glucose máu, cần xác nhận lấy mẫu lúc đói hay bất kỳ theo phiếu chỉ định. Nếu được yêu cầu nhịn ăn, nhân viên sẽ hướng dẫn thời gian chuẩn bị và khung giờ lấy máu phù hợp. Nghiệm pháp dung nạp glucose có nhiều thời điểm lấy mẫu, nên chỉ thực hiện theo quy trình và điều kiện chuyên môn được xác nhận. Không mặc định có thể làm trọn vẹn tại nhà. Khi đăng ký thêm HbA1c hoặc xét nghiệm khác, cần hỏi yêu cầu chuẩn bị cho toàn bộ danh mục. Không tự ngừng thuốc hạ đường huyết.

    Đặt lịch nhanh

    GreenLab phục vụ tại các tỉnh thành: Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hà Nội, Hải Dương, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Hồ Chí Minh.