
Nếu đơn ghi uACR, người được xét nghiệm thường chỉ cần một mẫu nước tiểu để đo tỷ số albumin trên creatinin. Nếu đơn ghi albumin niệu hoặc protein niệu 24 giờ, cần thu đủ nước tiểu trong khoảng thời gian được chỉ định. Một phép đo ước tính lượng albumin bài xuất thông qua tỷ số, còn phép đo định thời dùng tổng lượng nước tiểu thực tế. Hai cách lấy mẫu không thể tự đổi cho nhau chỉ vì đều dùng nước tiểu.
Đọc nguyên tên chất cần đo trước khi nhận dụng cụ
Chữ u trong uACR chỉ nước tiểu, A là albumin và C là creatinin. Phòng xét nghiệm đo hai chất trong cùng một mẫu rồi tính tỷ số. Creatinin dùng ở đây là creatinin niệu, không phải creatinin máu trong chỉ số eGFR. Nếu đã có phiếu creatinin máu nhưng chưa lấy nước tiểu, chưa thể tự kết hợp với một con số albumin để tính uACR đúng nghĩa.
Trong khi đó, “nước tiểu 24 giờ” mới chỉ cách thu, chưa nói rõ cần định lượng chất nào. Albumin là một loại protein; protein toàn phần còn gồm nhiều protein khác. Vì vậy albumin niệu 24 giờ và protein niệu toàn phần 24 giờ cũng không phải hai tên của cùng một kết quả. Trước khi mua lọ hoặc hẹn bàn giao, gửi nguyên dòng chỉ định cho cơ sở để họ xác nhận chất cần đo, khoảng thời gian và dụng cụ phù hợp.
| Chỉ định | Mẫu thường dùng | Kết quả trả lời điều gì? |
|---|---|---|
| uACR | Một mẫu nước tiểu, thường ưu tiên mẫu buổi sáng theo hướng dẫn. | Lượng albumin tương ứng với creatinin của chính mẫu, thường ghi mg/g hoặc mg/mmol. |
| Albumin niệu 24 giờ | Nước tiểu thu đủ trong 24 giờ. | Lượng albumin bài xuất trong khoảng thu, có thể ghi mg/24 giờ. |
| Protein niệu 24 giờ | Nước tiểu thu đủ trong 24 giờ theo hướng dẫn riêng của cơ sở. | Tổng lượng protein bài xuất, không giới hạn ở albumin. |

Vì sao một mẫu uACR vẫn có giá trị khi nước tiểu đặc hoặc loãng?
Nếu chỉ đo nồng độ albumin theo mg/L, một mẫu nước tiểu cô đặc có thể cho giá trị khác một mẫu loãng dù tình trạng bài xuất albumin gần nhau. Khi chia nồng độ albumin cho nồng độ creatinin đo trong chính mẫu, tỷ số giúp giảm ảnh hưởng của độ cô đặc. Vì thuận tiện và không đòi hỏi thu cả ngày, uACR thường được sử dụng để đánh giá và theo dõi albumin niệu, trong đó có người có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp theo chỉ định.
Ví dụ minh họa, mẫu A chứa 30 mg albumin/L và 1 g creatinin/L. Tỷ số bằng 30 mg/g. Mẫu B chứa 15 mg albumin/L và 0,5 g creatinin/L, nên tỷ số cũng bằng 30 mg/g. Nếu chỉ nhìn albumin tính theo lít, người xem có thể tưởng mẫu B giảm một nửa. Nhưng trong phép tính này, cả tử số và mẫu số đều giảm, còn tỷ số giữ nguyên. Ví dụ giải thích ý nghĩa đơn vị, không đặt chẩn đoán cho một người cụ thể.
Tỷ số vẫn là một phép ước tính. Không phải mỗi người đều thải đúng một gam creatinin mỗi ngày. Do đó không thể khẳng định uACR 30 mg/g tương đương chính xác 30 mg albumin bài xuất trong 24 giờ ở mọi người. Cũng không lấy số đo uACR đơn vị mg/mmol rồi đặt thẳng cạnh mg/g như hai giá trị cùng thang đo. Khi theo dõi, giữ đơn vị và mốc tham chiếu in trên từng phiếu.

Cách chuẩn bị khi đơn ghi uACR mẫu một lần
Hỏi cơ sở có ưu tiên mẫu đầu buổi sáng hay có thể lấy mẫu tại buổi khám. Mẫu buổi sáng thường được ưu tiên để hạn chế một số biến động; mẫu ngẫu nhiên có thể dùng khi phù hợp. Nhận lọ và làm theo hướng dẫn vệ sinh, lấy mẫu và bàn giao của nơi xét nghiệm. Không uống quá nhiều nước để cố có mẫu ngay trước giờ hẹn hoặc tự thu từ đêm hôm trước cho tiện.
Nếu vừa vận động mạnh, đang sốt, có triệu chứng nhiễm trùng tiểu, đang hành kinh hoặc thấy máu lẫn trong nước tiểu, báo trước khi lấy. Những hoàn cảnh này có thể làm kết quả khó diễn giải, đôi khi bác sĩ muốn xác nhận bằng mẫu khác khi tình trạng đã ổn định. Không tự hủy buổi khám nếu đang có triệu chứng. Ví dụ sốt kèm đau hông lưng cần được đánh giá theo bệnh cảnh chứ không chỉ dời lịch uACR đến khi hết sốt.
Ví dụ thực hiện chỉ định thu 24 giờ từ 7 giờ sáng
Giả sử cơ sở dặn bắt đầu lúc 7 giờ sáng thứ Hai. Theo cách thu thường dùng, lúc bắt đầu người bệnh đi tiểu hết vào bồn cầu và ghi giờ này là mốc bắt đầu. Sau đó thu mọi lần tiểu vào dụng cụ được hướng dẫn, kể cả ban đêm. Đúng 7 giờ sáng thứ Ba, thu lần tiểu cuối vào bình rồi ghi giờ kết thúc. Làm theo chỉ dẫn cụ thể của cơ sở nếu được bố trí một khung giờ khác.
Điểm hay bị nhầm là lần tiểu đầu của ngày thứ Hai được bỏ, còn lần tiểu đúng giờ kết thúc sáng thứ Ba lại được thu. Như vậy bình thu phản ánh những gì bài xuất trong khoảng đã định. Nếu chỉ mang một cốc lấy lúc 7 giờ thứ Ba, cơ sở không thể tính tổng lượng thải của cả ngày từ cốc đó. Nếu đã thu cả bình, cũng không tự rút một phần để giao khi chưa biết cơ sở cần toàn bộ bình hay một phần kèm số liệu thể tích.
Trước khi bắt đầu, hỏi nơi bảo quản bình, điều kiện nhiệt độ và cách xử lý nếu dùng nhiều bình. Nếu đi làm hoặc phải ra ngoài, lập kế hoạch để vẫn có thể thu tất cả các lần tiểu. Dán nhãn theo hướng dẫn và giữ dụng cụ đúng người. Hai người trong gia đình cùng thu một ngày cần hai bộ dụng cụ riêng; không dùng chung một bình rồi ước lượng phần của mỗi người.
Nếu bỏ sót một lần tiểu thì có thể bù bằng một lần khác?
Không thể biết chính xác lần bỏ sót chứa bao nhiêu albumin hoặc protein. Bổ sung nước, thu thêm sau giờ kết thúc hoặc ước lượng bằng mắt đều không khôi phục được lượng chất đã mất. Ghi lại sự việc và báo cơ sở tiếp nhận trước khi bàn giao. Tùy mục đích, phòng xét nghiệm hoặc bác sĩ sẽ hướng dẫn có cần thu lại hay không. Một bình có vẻ đầy vẫn có thể là mẫu thu thiếu.
Giả sử albumin được đo bằng mg/L và tổng thể tích cả ngày được ghi bằng lít. Khi mẫu được thu đúng và đủ, hai dữ kiện mới giúp tính tổng lượng albumin theo mg/ngày. Nếu thể tích bị ghi thiếu, con số tổng có thể sai dù xét nghiệm nồng độ trên phần mẫu đã nhận hoàn toàn chính xác. Đây là lý do người lấy mẫu cần ghi lại giờ bắt đầu, giờ kết thúc và những lần bỏ sót mẫu nếu có.
Khi đã có kết quả, so hai lần như thế nào?
Trước tiên kiểm tra hai lần có cùng đo albumin không, cùng là uACR hay cùng là thu 24 giờ. Một báo cáo có dòng “protein niệu 24 giờ” không thể dùng như lần lặp lại chính xác của uACR dù cùng liên quan đến thận. Nếu bác sĩ chủ động đổi phương pháp, có thể họ đang cần một câu trả lời khác. Hãy hỏi lần kiểm tra mới nhằm xác nhận albumin niệu, định lượng tổng protein hay kết hợp với những dấu hiệu khác của bệnh thận.
Một kết quả cao mới phát hiện thường cần được đánh giá trong bối cảnh và có thể cần xác nhận lại. Bác sĩ còn xem eGFR, huyết áp, bệnh nền, thuốc đang điều trị và các kết quả trước đây. Không tự kết luận có bệnh thận mạn chỉ từ một mẫu nước tiểu bất thường trong lúc đang sốt. Ngược lại, nếu có phù tăng, tiểu máu rõ hoặc lượng nước tiểu giảm đáng kể, nên đi khám để đánh giá sớm thay vì chỉ tự đặt lại cùng xét nghiệm.
Chuẩn bị phiếu albumin niệu để đặt lịch và tái khám
Khi đăng ký với Green Lab, ghi đủ tên phép thử, mẫu một lần hay thu định thời và thời gian bác sĩ muốn có kết quả cho buổi khám. Với uACR, xác nhận giờ lấy mẫu và cách giao lọ. Với mẫu 24 giờ, nhận dụng cụ và hướng dẫn trước ngày thu. Khi nhận phiếu, lưu cả cột đơn vị và phần ghi thể tích nếu có, để lần đối chiếu sau không phải đoán lại từ một ảnh cắt riêng con số.
Albumin niệu có thể được báo bằng nồng độ, còn uACR là tỷ số albumin/creatinin. Khi lưu kết quả, ghi đầy đủ tên chỉ số và đơn vị để tránh so nhầm hai đại lượng.
Xem xét nghiệm tỷ số albumin trên creatinin niệu hoặc gửi yêu cầu qua trang đặt lịch lấy mẫu xét nghiệm tận nơi.
Nguồn tham khảo: NIDDK – đánh giá albumin niệu bằng tỷ số albumin/creatinin.
Đăng ký xét nghiệm tại Green Lab
Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.
Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.