Zalo

Bạch cầu tăng trên công thức máu: khi nào cần kiểm tra thêm?

Kiến thức y khoa Tin tức công thức máu đọc kết quả xét nghiệm

Bạch cầu tăng nghĩa là WBC cao hơn khoảng tham chiếu trên phiếu công thức máu. Cần dùng đúng khoảng tham chiếu áp dụng cho mẫu đó. Dấu hiệu này có thể gặp trong nhiễm trùng, viêm hoặc một số tình trạng huyết học. Thuốc và căng thẳng sinh lý cũng có thể ảnh hưởng. Một chỉ số WBC cao không đủ để xác định đang nhiễm vi khuẩn, càng không đủ cơ sở tự uống kháng sinh. Bác sĩ thường xem thêm công thức bạch cầu, triệu chứng, kết quả cũ và những chỉ số khác.

Hình minh họa một bạch cầu và các hồng cầu trên nền mint, chủ đề bạch cầu tăng trong công thức máu.

Chỉ số WBC trên phiếu CBC đo điều gì?

WBC viết tắt của white blood cell count, tức số lượng bạch cầu trong thể tích máu nhất định. Các tế bào bạch cầu tham gia miễn dịch, bảo vệ cơ thể trước tác nhân gây bệnh và nhiều quá trình viêm. Công thức máu hoàn chỉnh (CBC) thường báo tổng bạch cầu. Tùy loại xét nghiệm, phiếu còn có số lượng hoặc tỷ lệ của từng nhóm bạch cầu.

Vì bạch cầu là tập hợp nhiều loại tế bào, cùng một mức WBC tăng nhưng ý nghĩa có thể rất khác. Ví dụ, tăng chủ yếu bạch cầu trung tính không có cùng cách giải thích với tăng lymphocyte hoặc eosinophil. Ngoài mức tăng WBC, cần xem nhóm bạch cầu nào tăng. Triệu chứng và diễn biến qua các lần đo cũng cần được đối chiếu.

Những nguyên nhân có thể gây bạch cầu tăng

Nhiễm trùng là một nguyên nhân phổ biến. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp đều do vi khuẩn. Bạch cầu có thể tăng do đáp ứng viêm ở nhiều cơ quan, bệnh tự miễn, dị ứng, tổn thương mô sau phẫu thuật, tác động của một số thuốc hoặc hút thuốc lá. Trong thai kỳ và một số tình huống căng thẳng sinh lý, WBC có thể khác với khoảng tham chiếu thông thường. Bác sĩ luôn phải xem bối cảnh thay vì đọc một ngưỡng cố định.

Một số bệnh huyết học cũng có thể làm WBC tăng đáng kể hoặc tồn tại kéo dài. Tuy nhiên không thể suy từ WBC cao sang kết luận mắc ung thư máu. Khi nghi ngờ, bác sĩ có thể kiểm tra hình thái tế bào bằng phết máu ngoại vi, hỏi bệnh và đề nghị xét nghiệm sâu hơn. Đối với các trường hợp không có triệu chứng, việc lặp lại xét nghiệm theo lịch thích hợp có thể giúp loại trừ biến động thoáng qua.

Cần phân biệt WBC tổng với các nhóm bạch cầu

Sơ đồ WBC tổng gồm bạch cầu trung tính, lympho, mono, ái toan và ái kiềm.
Khi WBC tăng, cần xem nhóm bạch cầu thay đổi cùng triệu chứng và bệnh sử, không tự quyết định dùng kháng sinh.
Nhóm chỉ sốVai trò khái quátLưu ý khi diễn giải
WBCTổng số bạch cầu trong máuKhông xác định được riêng loại nhiễm trùng
Neutrophil/NEUNhóm bạch cầu trung tínhTăng có thể liên quan nhiều đáp ứng viêm, thuốc và nhiễm trùng
Lymphocyte/LYMNhóm bạch cầu lymphoThay đổi theo tuổi và nhiều đáp ứng miễn dịch
Monocyte/MONONhóm bạch cầu monoCần xem cùng các nhóm còn lại và bệnh sử
Eosinophil/EOSNhóm bạch cầu ái toanCó thể thay đổi trong dị ứng hoặc những tình trạng khác
Basophil/BASONhóm bạch cầu ái kiềmThường có số lượng nhỏ; cần lưu ý phương pháp đo

Trên nhiều phiếu có cả tỷ lệ phần trăm và số lượng tuyệt đối. Tỷ lệ một nhóm tăng không luôn có nghĩa số lượng tuyệt đối tăng, vì các nhóm có thể thay đổi tương đối với nhau. Khi bác sĩ quan tâm một loại bạch cầu, thông số tuyệt đối và tiêu chuẩn theo tuổi có thể quan trọng hơn tỷ lệ riêng lẻ.

WBC cao có phải nhiễm trùng cần kháng sinh?

Không. Số lượng bạch cầu đơn lẻ không chỉ ra tác nhân gây bệnh và không xác định có cần kháng sinh. Việc quyết định điều trị phải dựa vào triệu chứng, khám thực thể, vị trí nghi nhiễm, các xét nghiệm chuyên biệt hoặc hình ảnh học. Dùng kháng sinh chỉ vì WBC tăng có thể không cần thiết và gây tác dụng phụ, đồng thời làm chậm tìm nguyên nhân thật.

Nếu có sốt, ho, tiểu buốt, đau họng hoặc triệu chứng khác, nên mô tả thời điểm xuất hiện, thời gian kéo dài và những thuốc đã dùng. Nếu WBC tăng nhưng không có triệu chứng, bác sĩ có thể quan tâm bệnh sử, thuốc corticosteroid, phẫu thuật gần đây hoặc tình trạng viêm mạn tính. Cách tiếp cận khác nhau giữa người lớn, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người đang điều trị ung thư.

Trao đổi triệu chứng và kết quả công thức máu với bác sĩ
Minh họa trao đổi kết quả công thức máu với bác sĩ; cần đọc WBC cùng các thành phần bạch cầu, triệu chứng và bệnh sử.

Đọc phiếu bạch cầu tăng theo trình tự nào?

Đầu tiên xác nhận tên phép đo, đơn vị và khoảng tham chiếu được in trên phiếu. Tiếp theo kiểm tra kết quả cũ, xem mức tăng mới xuất hiện hay đã tồn tại. Sau đó đọc nhóm bạch cầu và các thông số Hb, PLT, nếu có nhận xét bất thường về tế bào. Cuối cùng mới kết hợp triệu chứng và bệnh sử để quyết định cần khám, xét nghiệm bổ sung hoặc theo dõi.

Không nên lấy một khoảng tham chiếu trên mạng rồi đối chiếu cho mọi đối tượng. Trẻ em có phân bố bạch cầu khác người lớn. Điều kiện sinh lý và phương pháp phòng xét nghiệm cũng có thể ảnh hưởng. Nếu hai phiếu ở hai cơ sở khác nhau, cần chú ý đơn vị đo và quy trình trước khi nói WBC đã tăng thêm hoặc giảm đi.

Yếu tố lấy mẫu và thời điểm có thể ảnh hưởng kết quả

CBC thường không đòi hỏi nhịn ăn nếu chỉ làm công thức máu. Tuy nhiên, nếu có xét nghiệm hóa sinh đi kèm, hướng dẫn chuẩn bị sẽ thay đổi. Người được xét nghiệm nên thông báo thuốc, hoạt động thể lực gần thời điểm lấy mẫu, bệnh đang mắc và tình trạng nhiễm trùng gần đây. Không cố thay đổi thuốc hoặc bỏ bữa để tác động tới chỉ số.

Mẫu cần được lấy, bảo quản và vận chuyển theo quy trình huyết học của phòng xét nghiệm. Khi xuất hiện cảnh báo kỹ thuật, tế bào bất thường hoặc kết quả rất khác biểu hiện lâm sàng, bác sĩ có thể cần xác minh bằng phép đo bổ trợ. Việc làm lại không nhất thiết vì bệnh nặng. Đôi khi là bước kiểm soát chất lượng hoặc cần theo dõi xu hướng.

Khi nào bạch cầu tăng cần khám sớm?

Các triệu chứng như sốt cao kéo dài, khó thở, đau ngực, lú lẫn, yếu rõ, chảy máu bất thường hoặc tình trạng toàn thân xấu đi cần được cơ sở y tế đánh giá kịp thời. Nếu có dấu hiệu cấp cứu, không trì hoãn để đặt lịch lấy máu. WBC tăng kéo dài không rõ nguyên nhân có thể cần đánh giá chuyên khoa huyết học. Cần báo bác sĩ nếu có sụt cân, mệt nhiều, hạch to hoặc bất thường nhiều dòng tế bào máu.

Trong trường hợp WBC chỉ tăng nhẹ và người được xét nghiệm ổn định, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi và lặp lại theo thời điểm phù hợp. Quyết định phụ thuộc mức tăng, triệu chứng và tiền sử. Không có một quy tắc xử trí áp dụng cho mọi phiếu xét nghiệm.

Câu hỏi khi bạch cầu tăng

Bạch cầu tăng có phải bệnh bạch cầu cấp?

Không. Nhiều nguyên nhân lành tính hoặc thoáng qua có thể làm WBC tăng. Chẩn đoán bệnh máu cần thăm khám và xét nghiệm chuyên biệt.

WBC tăng nhưng CRP bình thường có mâu thuẫn không?

Không nhất thiết. WBC và CRP phản ánh những thay đổi khác nhau trong phản ứng của cơ thể. Bác sĩ cần xem thời điểm lấy mẫu, triệu chứng và diễn biến bệnh để giải thích kết quả.

Có cần tự uống thuốc hạ bạch cầu?

Không. Bạch cầu tăng là biểu hiện xét nghiệm, không phải mục tiêu tự điều trị. Cần tìm nguyên nhân và xử trí theo bác sĩ.

Khi nào nên xét nghiệm lại?

Lịch đo lại phải dựa vào mức tăng, diễn biến triệu chứng và chỉ định. Không cần lặp lại hằng ngày nếu không có mục đích chuyên môn.

Dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tận nơi của Green Lab

Nếu bác sĩ chỉ định kiểm tra lại bạch cầu, gửi phiếu CBC cũ và đơn mới khi đặt lịch. Báo triệu chứng đang có để sắp xếp phù hợp. Xét nghiệm lại không thay cho khám khi tình trạng xấu đi. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.

Cần cung cấp chỉ định, thuốc và thông tin sức khỏe để được hướng dẫn chuẩn bị. Phí lấy mẫu 10.000đ/lần. Giá xét nghiệm và tổng chi phí được thông báo trước lịch hẹn. Thời gian trả kết quả tùy từng xét nghiệm. Trường hợp có dấu hiệu cấp cứu, cần đến cơ sở y tế ngay thay vì chỉ đặt lịch lấy mẫu. Xem thông tin tại dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tận nơi hoặc gọi hotline 1900 63 65 88 để được tư vấn.

Nguồn tham khảo chuyên môn: MedlinePlus — White Blood Count (WBC).

    Đặt lịch nhanh

    GreenLab phục vụ tại các tỉnh thành: Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hà Nội, Hải Dương, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Hồ Chí Minh.