Zalo

Xét nghiệm HbA1c: Khi nào cần làm, ý nghĩa và cách chuẩn bị

Kiến thức y khoa chuẩn bị xét nghiệm đường huyết xét nghiệm tiểu đường
Người phụ nữ xem lại các hồ sơ sức khỏe, minh họa theo dõi HbA1c.

Xét nghiệm HbA1c đo tỷ lệ hemoglobin trong hồng cầu gắn với glucose, phản ánh mức đường huyết trung bình khoảng hai đến ba tháng gần đây. HbA1c được dùng sàng lọc và hỗ trợ chẩn đoán tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2 khi phù hợp. Chỉ số cũng dùng theo dõi người đã được chẩn đoán. Khi làm riêng, HbA1c thường không cần nhịn ăn.

Xét nghiệm HbA1c là gì?

Hemoglobin là protein trong hồng cầu, vận chuyển oxy đến các mô. Glucose trong máu có thể gắn vào hemoglobin; phần hemoglobin đã gắn glucose được gọi là HbA1c. Hồng cầu tồn tại trong cơ thể nhiều tuần. Vì thế, HbA1c phản ánh đường huyết trong thời gian dài hơn phép đo glucose tại một thời điểm.

Kết quả HbA1c thường hiển thị theo phần trăm (%), đôi khi thêm đơn vị mmol/mol. HbA1c còn có tên A1C, glycated hemoglobin hoặc hemoglobin A1c. Khi so sánh hai phiếu, cần lưu ý tên phép đo, đơn vị, phương pháp và tình trạng sức khỏe trong từng giai đoạn. Một thay đổi nhỏ có thể cần đặt trong bối cảnh điều trị chứ không chỉ đánh giá theo mốc tham chiếu.

HbA1c không phải phép đo glucose tại lúc lấy máu và không thay thế hoàn toàn glucose huyết tương, nhất là khi nghi ngờ tăng hoặc hạ đường huyết cấp. Người có triệu chứng bất thường cần khám và được chỉ định phương pháp kiểm tra phù hợp.

Khi nào nên xét nghiệm HbA1c?

Bác sĩ có thể chỉ định HbA1c để sàng lọc người có nguy cơ tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường type 2. Những yếu tố được cân nhắc gồm tuổi, thừa cân, ít vận động, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiền sử đái tháo đường thai kỳ và người thân mắc đái tháo đường. Quyết định xét nghiệm dựa trên nguy cơ và hướng dẫn chuyên môn. Không phải ai cũng cần làm mỗi quý.

Ở người đã mắc đái tháo đường, HbA1c giúp đánh giá kiểm soát đường huyết trong thời gian tương đối dài. Kết quả cần được xem cùng nhật ký glucose, triệu chứng, nguy cơ hạ đường huyết và mục tiêu điều trị riêng. HbA1c ở mức mục tiêu không chứng minh rằng glucose luôn ổn định trong mọi thời điểm.

Người có khát nhiều, tiểu nhiều, mệt bất thường, sụt cân không rõ lý do hoặc nhìn mờ nên trao đổi với cơ sở y tế để được kiểm tra đúng thời điểm. Không nên trì hoãn khám khi triệu chứng diễn biến nhanh chỉ để đợi lịch làm HbA1c.

HbA1c khác glucose máu lúc đói thế nào?

Tiêu chíHbA1cGlucose huyết tương lúc đói
Khoảng thời gian phản ánhTrung bình trong khoảng 2–3 thángĐường huyết tại thời điểm lấy mẫu
Chuẩn bịThường không cần nhịn ăn nếu làm riêngNhịn ăn theo hướng dẫn
Yếu tố có thể làm sai lệchThay đổi đời sống hồng cầu, thiếu máu, bệnh hemoglobinĂn uống, bệnh cấp, stress, thuốc, thời gian nhịn ăn
Ứng dụngSàng lọc, hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi dài hạnĐánh giá tại một thời điểm, hỗ trợ chẩn đoán theo tiêu chuẩn

Hai xét nghiệm có thể không cho kết luận tương đồng vì chúng phản ánh thời gian khác nhau. Nếu kết quả HbA1c cao trong khi glucose lúc đói chưa tăng, bác sĩ sẽ xem lại bệnh sử, yếu tố gây sai lệch và chỉ định xét nghiệm xác nhận khi cần. Không nên dùng một chỉ số để phủ nhận chỉ số còn lại.

Xét nghiệm HbA1c: Glucose phản ánh thời điểm lấy mẫu còn HbA1c phản ánh khoảng hai đến ba tháng
Glucose phản ánh thời điểm lấy mẫu còn HbA1c phản ánh khoảng hai đến ba tháng.

Cách đọc chỉ số HbA1c trên phiếu

Với người trưởng thành không mang thai, kết quả từ phương pháp được chấp nhận để chẩn đoán thường được diễn giải theo bảng dưới đây. Đây là mốc dùng trong sàng lọc và chẩn đoán, không đồng nghĩa mục tiêu kiểm soát đường huyết cho từng người đã mắc bệnh.

Kết quả HbA1cÝ nghĩa thường dùngHướng trao đổi
Dưới 5,7%Chưa đạt ngưỡng tiền đái tháo đường theo HbA1cĐánh giá nguy cơ, triệu chứng nếu có
5,7%–6,4%Khoảng tiền đái tháo đườngTư vấn lối sống, xét nghiệm phù hợp và kế hoạch theo dõi
Từ 6,5% trở lênĐạt ngưỡng xét nghiệm gợi ý đái tháo đườngBác sĩ đánh giá và xác nhận chẩn đoán khi cần

Một kết quả HbA1c từ 6,5% không tự động trở thành chẩn đoán ở mọi hoàn cảnh. Khi không có triệu chứng tăng đường huyết rõ rệt, thường cần xác nhận theo quy trình chuyên môn. HbA1c không dùng riêng để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ. Khi nghi type 1 hoặc tăng đường huyết cấp, cần đánh giá và xét nghiệm phù hợp khác.

Với người đang điều trị đái tháo đường, mục tiêu HbA1c được cá thể hóa theo tuổi, bệnh kèm, nguy cơ hạ đường huyết và hoàn cảnh điều trị. Không tự chỉnh thuốc hay insulin dựa trên bảng ngưỡng sàng lọc. Người lớn tuổi hoặc có bệnh phức tạp có thể được bác sĩ đặt mục tiêu khác.

Xét nghiệm HbA1c có cần nhịn ăn không?

Riêng HbA1c thường không cần nhịn ăn vì bữa ăn ngay trước lấy mẫu không thay đổi đáng kể mức đường huyết trung bình mà HbA1c phản ánh. Tuy vậy, nếu trên cùng chỉ định có glucose lúc đói, các xét nghiệm chuyển hóa hoặc phép đo khác yêu cầu nhịn ăn, cách chuẩn bị phải tuân theo danh mục xét nghiệm của cả buổi.

Cần báo cho nhân viên y tế những thuốc đang dùng, tiền sử thiếu máu, mất máu hoặc truyền máu gần đây, bệnh lý hồng cầu hay tình trạng thai kỳ. Không tự ngừng thuốc hạ glucose, insulin hoặc tự nhịn nước. Với người được yêu cầu nhịn ăn làm glucose, việc dùng thuốc trong thời gian nhịn ăn nên tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

Yếu tố nào khiến HbA1c không phản ánh đúng đường huyết?

HbA1c chịu ảnh hưởng của thời gian tồn tại hồng cầu. Thiếu sắt đáng kể có thể làm HbA1c cao hơn mức dự kiến trong một số tình huống. Mất máu, tan máu hoặc truyền máu gần đây có thể làm kết quả thấp hơn hay khó diễn giải. Một số bệnh lý hemoglobin cũng tạo sai lệch tùy phương pháp đo.

Bệnh thận tiến triển, một số bệnh gan hoặc tình trạng mang thai có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của HbA1c. Vì vậy, khi HbA1c không khớp nhật ký đo glucose hay triệu chứng, không nên kết luận phòng xét nghiệm sai hoặc tự tăng liều thuốc. Bác sĩ có thể chỉ định đo glucose huyết tương, theo dõi glucose hoặc phương pháp bổ sung.

Phụ nữ mang thai cần được hướng dẫn sàng lọc đái tháo đường thai kỳ theo mốc thai và phương pháp riêng. HbA1c không thay thế nghiệm pháp dung nạp glucose theo chỉ định. Sự khác biệt giữa kết quả và triệu chứng là lý do để trao đổi chuyên môn. Không phải cơ sở tự chẩn đoán.

Các thông tin cần đối chiếu khi glucose và HbA1c không tương đồng
Các thông tin cần đối chiếu khi glucose và HbA1c không tương đồng.

Quy trình lấy mẫu và trả kết quả

Nhân viên y tế xác nhận thông tin người được lấy mẫu, tên phép đo và những xét nghiệm kèm theo trước khi lấy máu. Mẫu được định danh, bảo quản, vận chuyển và phân tích theo quy trình của phòng xét nghiệm. Điều kiện của từng phương pháp có thể khác nhau. Không nên suy diễn mọi điểm lấy mẫu có khả năng tiếp nhận mọi loại mẫu.

Trên phiếu kết quả, cần kiểm tra ngày thực hiện, đơn vị và ghi chú phương pháp. Khi đang theo dõi điều trị, nên mang các kết quả trước cùng nhật ký glucose để bác sĩ đánh giá xu hướng. HbA1c không phản ánh đầy đủ biến động chỉ trong vài ngày sau thay đổi sinh hoạt hoặc thuốc.

Bao lâu cần làm HbA1c lại?

Tần suất tùy mục đích. Người đã mắc đái tháo đường có thể được bác sĩ hẹn xét nghiệm sau khoảng ba tháng nếu vừa điều chỉnh điều trị hoặc chưa đạt mục tiêu, và thưa hơn khi ổn định. Người chưa mắc bệnh được sàng lọc theo nguy cơ và các kết quả trước. Không mặc định cứ ba tháng phải làm một lần.

Nếu kết quả chưa phù hợp với biểu hiện lâm sàng, bác sĩ có thể khuyến nghị kiểm tra khác hoặc sớm hơn. Làm lại HbA1c liên tục trong khoảng thời gian rất ngắn thường không phản ánh được thay đổi đường huyết mới nhất.

Xét nghiệm HbA1c bao nhiêu tiền?

Giá HbA1c riêng lẻ có thể khác giá của gói xét nghiệm đái tháo đường bao gồm nhiều chỉ số. Green Lab báo giá theo lựa chọn làm HbA1c riêng hoặc kết hợp các xét nghiệm trong gói.

Khi đăng ký, cần nêu rõ làm HbA1c riêng hay kèm glucose, có chỉ định nhịn ăn hay không và địa điểm lấy mẫu. Phí lấy mẫu xét nghiệm tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, tính riêng với chi phí xét nghiệm. Thời gian và điều kiện tiếp nhận được xác nhận trước khi hẹn.

Câu hỏi thường gặp về HbA1c

Ăn sáng rồi có xét nghiệm HbA1c được không?

Đối với HbA1c làm riêng, thông thường vẫn có thể thực hiện. Nếu có glucose đói hoặc xét nghiệm khác đi kèm, cần tuân thủ hướng dẫn của toàn bộ chỉ định.

HbA1c 6,5% đã chắc chắn mắc đái tháo đường?

Đây là ngưỡng thường được dùng trong chẩn đoán khi xét nghiệm đạt yêu cầu. Nhưng vẫn phải đánh giá triệu chứng, điều kiện áp dụng và xác nhận khi cần theo hướng dẫn chuyên môn.

HbA1c bình thường có loại trừ mọi vấn đề đường huyết?

Không. Có trường hợp HbA1c kém tin cậy do tình trạng hồng cầu. Nếu có triệu chứng hoặc glucose bất thường, bác sĩ có thể chỉ định phép đo khác.

Chỉ số HbA1c có thay đổi ngay sau một tuần ăn kiêng?

HbA1c phản ánh nhiều tuần nên không thể coi thay đổi ngắn ngày là kết quả điều trị đầy đủ. Lịch theo dõi cần theo hướng dẫn bác sĩ.

Có thể lấy máu xét nghiệm HbA1c tại nhà?

HbA1c thường thực hiện trên mẫu máu. Khả năng Green Lab tiếp nhận tại địa chỉ cụ thể, loại mẫu và khung giờ phải được xác nhận trước khi đặt lịch.

Dịch vụ lấy mẫu xét nghiệm tận nơi của Green Lab

Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.

Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.

Xét nghiệm HbA1c thường không yêu cầu nhịn ăn khi thực hiện riêng, nhưng nếu làm cùng glucose lúc đói hoặc bộ xét nghiệm chuyển hóa, cần tuân thủ hướng dẫn chuẩn bị của cả danh mục. Người đang theo dõi đái tháo đường nên chuẩn bị kết quả HbA1c trước đó, danh sách thuốc và những thông tin liên quan đến thiếu máu hoặc truyền máu nếu có, vì chúng có thể ảnh hưởng cách bác sĩ diễn giải kết quả. Không tự điều chỉnh thuốc để chuẩn bị xét nghiệm.

    Đặt lịch nhanh

    GreenLab phục vụ tại các tỉnh thành: Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hà Nội, Hải Dương, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Hồ Chí Minh.