
Nếu bác sĩ chỉ định cấy nước tiểu trước khi dùng kháng sinh, nên thu mẫu trước liều đầu khi điều đó khả thi và không làm chậm điều trị cần thiết. Kháng sinh có thể khiến số vi khuẩn còn phát hiện được trong mẫu giảm đi. Nếu đã uống hoặc tiêm thuốc, báo tên thuốc, liều và giờ dùng gần nhất; không tự ngưng thuốc để chờ lấy lại mẫu. Người sốt kèm rét run, đau hông lưng hoặc nôn nhiều cần được khám sớm.
Vì sao bác sĩ cần biết liều kháng sinh đã dùng trước hay sau giờ lấy mẫu?
Cấy nước tiểu khảo sát vi sinh vật có thể phát hiện trong mẫu được gửi đến phòng xét nghiệm. Kết quả giúp bác sĩ xác định tác nhân có khả năng liên quan đến triệu chứng, và trong trường hợp phù hợp, xem thông tin về độ nhạy với thuốc. Khi kháng sinh đã có mặt trước lúc thu mẫu, một kết quả không phát hiện vi khuẩn có thể khó giải thích hơn. Bác sĩ cần biết mẫu phản ánh tình trạng trước hay trong điều trị.
Hãy so hai tình huống. Người thứ nhất thu mẫu lúc 7 giờ 40, uống liều đầu lúc 8 giờ và giao mẫu lúc 8 giờ 15. Người thứ hai uống thuốc lúc 7 giờ 40 rồi mới thu mẫu lúc 8 giờ. Cả hai đều có thể đến quầy giao mẫu lúc 8 giờ 15, nhưng mẫu đầu được thu trước thuốc còn mẫu sau được thu sau thuốc. Ghi đúng giờ lấy, giờ dùng thuốc và giờ giao giúp tránh nhầm khi bác sĩ đọc kết quả.
| Tình huống | Thông tin nên cung cấp |
|---|---|
| Chưa bắt đầu kháng sinh | Đơn bác sĩ, thời điểm cần bắt đầu thuốc và hướng dẫn thu mẫu đã nhận. |
| Đã uống một hoặc nhiều liều | Tên thuốc hoặc ảnh đơn, ngày bắt đầu, giờ dùng liều gần nhất và giờ lấy mẫu. |
| Đã dùng thuốc ở nơi khác, chưa biết tên | Nêu đường dùng, thời điểm và mang giấy khám nếu có. Ghi rõ phần nào chưa chắc. |
| Có ống thông tiểu hoặc cần người hỗ trợ lấy mẫu | Báo trước để nhân viên y tế xác định cách lấy phù hợp, tránh tự lấy từ túi chứa. |

Lấy nước tiểu giữa dòng có nghĩa là gì?
Khi được chỉ định tự lấy mẫu giữa dòng, mục đích là hạn chế vi sinh vật từ da và vùng ngoài đường tiểu lẫn vào mẫu. Dùng đúng lọ vô khuẩn do cơ sở xét nghiệm cấp. Rửa tay, vệ sinh vùng lấy mẫu theo hướng dẫn, mở lọ khi sẵn sàng và tránh chạm tay hoặc để da tiếp xúc với mặt trong nắp hay miệng lọ. Nếu lọ bị rơi hoặc mặt trong nắp chạm bề mặt không sạch, hỏi nơi lấy mẫu để đổi lọ.
Bắt đầu tiểu vào bồn cầu, sau đó hứng phần giữa dòng vào lọ theo lượng cơ sở hướng dẫn rồi tiểu nốt vào bồn cầu. Đóng nắp ngay. Không hứng nước tiểu vào bô, cốc sinh hoạt hay chai nước đã rửa rồi rót sang lọ. Dụng cụ trông sạch bằng mắt vẫn có thể làm mẫu lẫn tạp. Nếu khó tự thực hiện, báo trước để được hướng dẫn riêng thay vì cố làm theo cách không phù hợp.
Nếu trên đơn còn có xét nghiệm dùng nước tiểu đầu dòng hoặc yêu cầu loại mẫu khác, hãy hỏi thứ tự lấy và dụng cụ cho từng mục. Không mặc định một lọ dùng được cho mọi chỉ định vì cùng ghi chữ “nước tiểu”. Trẻ nhỏ, người mang ống thông và người không tự kiểm soát tiểu tiện có thể cần cách thu khác, do nhân viên y tế lựa chọn theo hoàn cảnh.

Thu mẫu ở nhà rồi bàn giao lúc nào?
Trước khi lấy, xác nhận giờ bàn giao, địa điểm và điều kiện bảo quản với đơn vị nhận mẫu. Ghi ngày giờ thực sự lấy trên nhãn hoặc phiếu theo hướng dẫn. Mẫu để lâu hoặc bảo quản sai có thể khiến kết quả khó diễn giải. Nếu buổi nhận mẫu bị lùi, không tự để lọ qua đêm rồi mặc định sáng hôm sau vẫn dùng được. Hãy liên hệ nơi tiếp nhận và mô tả mẫu đã ở đâu, trong bao lâu.
Ví dụ, lịch nhận mẫu dự kiến lúc 9 giờ nhưng đến 11 giờ mới có thể bàn giao. Thông tin cần báo là “mẫu lấy lúc mấy giờ, đã bảo quản thế nào”, chứ không chỉ là “lọ còn nguyên nắp”. Cơ sở tiếp nhận sẽ cho biết có thể dùng mẫu hiện có hay cần thu lại. Khi chưa có lọ và chưa được hướng dẫn, nên xác nhận trước với Green Lab để tránh phải lấy mẫu hai lần.
Khi phiếu ghi không mọc hoặc có nhiều loại vi khuẩn
Nếu kết quả không phát hiện vi khuẩn nhưng vẫn tiểu buốt hoặc còn sốt, mang cả phiếu và đơn thuốc tới bác sĩ. Một kết quả âm tính sau khi đã dùng kháng sinh không tự loại trừ nhiễm trùng, nhưng cũng không chứng minh rằng mọi triệu chứng đều do nhiễm trùng. Bác sĩ cần xem diễn biến, cách lấy mẫu, các xét nghiệm khác và khả năng có nguyên nhân khác trước khi quyết định bước tiếp theo.
Khi phòng xét nghiệm ghi nhận nhiều loại vi khuẩn hoặc nghi mẫu lẫn tạp, không nên tự chọn tên vi khuẩn xuất hiện đầu tiên để mua thuốc. Trong một số hoàn cảnh bác sĩ có thể yêu cầu lấy lại mẫu đúng phương pháp. Với người đang mang ống thông hoặc có bệnh nền, cách giải thích có thể khác. Nên giữ nguyên phần nhận xét cuối phiếu và thông tin loại mẫu khi gửi hồ sơ cho nơi điều trị.
Kháng sinh đồ, khi được thực hiện, là thông tin hỗ trợ bác sĩ chọn thuốc. Lựa chọn cuối còn phụ thuộc vị trí nhiễm trùng, mức độ nặng, dị ứng thuốc, thai kỳ và chức năng thận. Không dùng một dòng báo “nhạy” để đổi thuốc đang kê hoặc lấy đơn của người thân. Nếu đã đỡ trước lúc có kết quả, vẫn nên thực hiện lịch liên hệ mà bác sĩ dặn để thống nhất điều trị tiếp.
Khi nào không nên đợi lịch nhận mẫu hoặc đợi kết quả cấy?
Sốt rét run kèm đau hông lưng, nôn khiến không uống được, lơ mơ hoặc mệt lả là những dấu hiệu cần được đánh giá trực tiếp, đặc biệt ở người đang mang thai hoặc có bệnh nền. Nếu tình trạng nặng hoặc diễn biến nhanh, đến cấp cứu. Có thể mang theo thuốc đã dùng nhưng không trì hoãn đi khám để tìm một lọ mẫu, đợi lần đi tiểu tiếp theo hoặc chờ báo cáo xét nghiệm.
Nếu đã được chỉ định xét nghiệm ngoại trú, báo triệu chứng, thời điểm bắt đầu và giờ dùng kháng sinh gần nhất, kể cả mới dùng một liều. Sau khi có kết quả, liên hệ bác sĩ kê đơn để biết có cần tái khám hoặc điều chỉnh điều trị hay không.
Green Lab có trang thông tin về xét nghiệm cấy nước tiểu. Nếu bác sĩ đã hẹn theo dõi ngoại trú, có thể liên hệ Green Lab để xác nhận loại mẫu và nơi thực hiện theo đơn.
Nguồn tham khảo: MedlinePlus – nuôi cấy vi khuẩn và thông tin cần báo về kháng sinh.
Đăng ký xét nghiệm tại Green Lab
Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.
Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.