D-dimer tăng chưa đủ để khẳng định đang có cục máu đông. Kết quả cho thấy trong máu có nhiều sản phẩm phân giải fibrin hơn ngưỡng của phép đo. Bác sĩ cần đặt con số cạnh triệu chứng, nguy cơ huyết khối và, khi có chỉ định, kết quả chẩn đoán hình ảnh. Nếu đang khó thở đột ngột, đau ngực mới xuất hiện, ho ra máu hoặc ngất, hãy gọi cấp cứu ngay; không chờ xét nghiệm D-dimer tại nhà.

Xét nghiệm D-dimer đang đo điều gì?
Khi cơ thể cầm máu, các sợi fibrin liên kết với nhau giúp ổn định cục máu đông. Khi mạng fibrin này được phân giải, một số mảnh nhỏ đi vào máu, trong đó có D-dimer. Phòng xét nghiệm đo các sản phẩm đó trong mẫu máu lấy từ tĩnh mạch. Phép đo cung cấp dấu hiệu gián tiếp về quá trình hình thành và phân giải fibrin, chứ không chụp được vị trí hay kích thước của một cục máu đông.
Đó là lý do một phiếu có dòng D-dimer cao chưa cho biết huyết khối ở chân phải hay chân trái, đã di chuyển lên phổi hay chưa, hoặc xuất hiện từ ngày nào. Những câu hỏi về vị trí cần được trả lời bằng thăm khám và phương pháp khảo sát thích hợp. Với nghi ngờ huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm tĩnh mạch. Khi nghi thuyên tắc phổi, hướng đánh giá khác và đôi khi cần chụp mạch phổi bằng cắt lớp vi tính.

Vì sao cùng một kết quả lại dẫn đến hai hướng xử trí?
Trước khi chọn xét nghiệm, bác sĩ ước tính khả năng có huyết khối dựa trên biểu hiện và bệnh sử. Một người vừa phẫu thuật, phải nằm nhiều ngày rồi đột ngột sưng đau một bên chân có hoàn cảnh khác với một người đang hồi phục sau mổ, không có triệu chứng mới và tình cờ thấy D-dimer tăng. Phẫu thuật vừa có thể làm D-dimer tăng, vừa có thể làm tăng nguy cơ huyết khối. Không được lấy yếu tố này để tự loại bỏ khả năng có bệnh khi xuất hiện triệu chứng.
Nếu khả năng huyết khối ban đầu thấp hoặc không cao, xét nghiệm đủ nhạy với kết quả dưới ngưỡng thích hợp có thể giúp bác sĩ loại trừ huyết khối trong quy trình đã được kiểm chứng. Nếu khả năng ban đầu cao, bác sĩ có thể chỉ định hình ảnh ngay. Khi đó, chờ một kết quả máu hoặc dựa vào kết quả cũ ở lần khám khác có thể làm chậm bước quan trọng hơn.
| Hoàn cảnh | Kết quả giúp gì cho quyết định tiếp theo? |
|---|---|
| Nguy cơ ban đầu thấp, kết quả dưới ngưỡng áp dụng | Bác sĩ có thể kết thúc bước tìm huyết khối theo quy trình phù hợp và xem xét nguyên nhân khác. |
| Giá trị cao hơn ngưỡng trong quá trình đánh giá triệu chứng | Cần đối chiếu với thăm khám và cân nhắc hình ảnh. Dấu cao không đủ chọn thuốc hoặc chẩn đoán vị trí. |
| Có khó thở đột ngột, đau ngực, ngất hoặc ho ra máu | Ưu tiên cấp cứu. Mang kết quả sẵn có nếu tiện, không trì hoãn để lấy thêm mẫu. |
| Sưng đau mới ở một bên chân, chưa khó thở | Đi khám sớm trong ngày để đánh giá huyết khối tĩnh mạch sâu và các nguyên nhân khác. |
Đọc đơn vị trước khi so với một kết quả trên mạng
Trên phiếu có thể gặp mg/L, µg/L hoặc ng/mL. Một số phương pháp còn ghi FEU hoặc DDU, chỉ hai cách biểu thị kết quả khác nhau. Cần giữ cả đơn vị và ký hiệu đi kèm khi chuyển kết quả cho bác sĩ. Một ngưỡng in bằng ng/mL FEU không tự động áp dụng cho một phiếu ghi DDU. Nếu thiếu các thông tin này, hãy gửi bản gốc thay vì tự đổi đơn vị bằng một bảng tìm được trên mạng.
Ví dụ về đơn vị: 0,50 mg/L FEU bằng 500 µg/L FEU. Hai cách viết có giá trị số chênh nhau một nghìn lần nhưng mô tả cùng nồng độ theo cùng quy ước FEU. Ví dụ này không phải ngưỡng chẩn đoán cho mọi người. Một số quy trình có điều chỉnh ngưỡng theo tuổi, tùy đối tượng và phương pháp. Bác sĩ là người xác định quy trình nào phù hợp, nhất là khi bệnh nhân đang mang thai hoặc đã dùng thuốc chống đông.
D-dimer còn tăng trong những trường hợp nào?
Ngoài huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi, D-dimer có thể tăng sau chấn thương, phẫu thuật, trong thai kỳ, một số tình trạng nhiễm trùng hoặc viêm và khi tuổi cao. Nhiều yếu tố có thể cùng xuất hiện. Chẳng hạn, người vừa nhập viện vì viêm phổi vừa trải qua thời gian ít vận động. Muốn giải thích kết quả, bác sĩ cần biết diễn biến khó thở là mới, nặng dần hay đã có từ trước khi nhập viện.
Thuốc chống đông đang dùng cũng ảnh hưởng cách đánh giá, kể cả khả năng gặp kết quả thấp hơn dự kiến. Hãy ghi tên thuốc, lý do dùng và giờ dùng liều cuối. Không tự ngừng thuốc để lấy được một con số “thật hơn”, cũng không tự uống thuốc chống đông hoặc aspirin chỉ vì D-dimer cao. Điều trị sai chỉ định có thể gây chảy máu và làm việc đánh giá sau đó khó khăn hơn.
Khi đi khám, thông tin nào có giá trị nhất?
Báo giờ bắt đầu triệu chứng, sưng một hay hai chân, có đau ngực hoặc khó thở không. Cần nêu tiền sử phẫu thuật, bó bột, nằm viện hoặc chuyến đi dài gần đây. Người từng có huyết khối nên mang giấy ra viện và kết quả chẩn đoán hình ảnh cũ.
Với người đã được khám và hẹn theo dõi ngoại trú, thực hiện đúng xét nghiệm và thời điểm bác sĩ yêu cầu. Nếu kết quả lần sau thấp hơn, không tự suy ra cục máu đông đã tan hoặc có thể dừng điều trị. Việc theo dõi dựa trên chẩn đoán ban đầu, triệu chứng, thuốc và kế hoạch của bác sĩ. Khi tình trạng thay đổi, liên hệ cơ sở điều trị thay vì chỉ dời lịch lấy mẫu tại nhà.
Nếu có giấy chuyển viện, giữ cả thời điểm lấy máu lẫn thời điểm bắt đầu điều trị. Mẫu lấy trước liều thuốc đầu và mẫu lấy sau khi điều trị đã bắt đầu có bối cảnh khác nhau. Khi không nhớ giờ chính xác, ghi thời gian ước tính và mang đơn để bác sĩ đối chiếu.
Green Lab có trang thông tin về xét nghiệm D-dimer. Nếu bác sĩ đã hẹn theo dõi ngoại trú, có thể liên hệ Green Lab để xác nhận loại mẫu và nơi thực hiện theo đơn.

Nguồn tham khảo: MedlinePlus – D-dimer và việc đánh giá thêm theo bối cảnh.
Đăng ký xét nghiệm tại Green Lab
Khi khó thở đột ngột, đau ngực hoặc có dấu hiệu nghi huyết khối, cần được đánh giá y tế ngay. Không chờ lịch lấy mẫu tại nhà hay kết quả trực tuyến.
Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.
Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.