
Insulin máu lúc đói không phải xét nghiệm dùng để xác định một người mắc đái tháo đường. Insulin cho biết lượng hormone lưu hành tại thời điểm lấy mẫu, còn chẩn đoán đái tháo đường dựa vào các xét nghiệm đường huyết hoặc HbA1c theo tiêu chuẩn phù hợp. Khi bác sĩ chỉ định đo insulin, cần biết glucose cùng thời điểm và lý do khảo sát. Một con số insulin cao chưa đủ để tự kết luận có bệnh hay bắt đầu thuốc hạ đường huyết.
Vì sao insulin cao nhưng đường huyết có thể chưa cao?
Sau bữa ăn, glucose từ thực phẩm đi vào máu. Tụy tiết insulin để hỗ trợ các mô sử dụng và dự trữ glucose. Ngay cả khi nhịn ăn, cơ thể vẫn điều hòa đường huyết và vẫn có một lượng insulin lưu hành. Khi cơ thể đáp ứng kém hơn với insulin, tụy có thể tăng tiết để duy trì glucose trong một khoảng phù hợp. Vì vậy hai người có cùng glucose máu chưa chắc có mức insulin giống nhau.
Đề kháng insulin và đái tháo đường có liên hệ nhưng không đồng nhất. Đề kháng insulin mô tả mức độ đáp ứng của cơ thể với hormone. Đái tháo đường được xác định khi tình trạng tăng glucose đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán. Cũng có người mắc đái tháo đường có khả năng tiết insulin suy giảm. Nếu dùng một quy tắc đơn giản rằng insulin càng cao thì bệnh càng nặng, sẽ bỏ qua cả giai đoạn bù trừ lẫn tình trạng thiếu insulin.
| Xét nghiệm | Thông tin chính |
|---|---|
| Insulin máu lúc đói | Nồng độ hormone trong mẫu lấy theo điều kiện đói. Bác sĩ đọc cùng glucose và thuốc đang dùng. |
| Glucose huyết tương lúc đói | Nồng độ đường tại lúc lấy mẫu sau thời gian nhịn ăn theo quy định. Có vai trò trong chẩn đoán đái tháo đường. |
| HbA1c | Phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng vài tháng gần đây. Một số tình trạng của hồng cầu có thể ảnh hưởng cách diễn giải. |
| Nghiệm pháp dung nạp glucose | Đánh giá đường huyết sau lượng glucose chuẩn theo đúng thời điểm và quy trình của cơ sở y tế. |

Khi nào bác sĩ thực sự cần một mẫu insulin?
Một ví dụ là đánh giá hạ đường huyết chưa rõ nguyên nhân. Khi glucose đã xuống thấp, cơ thể thường giảm tiết insulin. Bác sĩ có thể cần xác định insulin có giảm phù hợp tại chính thời điểm đó hay không, cùng C-peptid và những xét nghiệm khác nếu cần. Insulin lấy sau khi đã ăn hoặc đã truyền glucose không đại diện cho nồng độ đúng lúc đang hạ đường huyết. Cần ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng, lấy máu, ăn uống hoặc truyền glucose để bác sĩ đọc đúng kết quả.
Không tự nhịn ăn kéo dài để tái tạo một cơn hạ đường huyết tại nhà. Nếu đang run, vã mồ hôi và đã có kế hoạch xử trí hạ đường huyết của bác sĩ, ưu tiên xử trí theo kế hoạch ấy. Khi người bệnh lơ mơ, co giật hoặc không nuốt được, cần gọi cấp cứu, không cố cho ăn uống. Việc lấy mẫu phục vụ chẩn đoán do nhân viên y tế sắp xếp khi phù hợp và an toàn.
Ví dụ hai kết quả lấy lệch giờ
Giả sử lúc 7 giờ một người tự đo đường huyết ở nhà, sau đó ăn sáng lúc 7 giờ 30 và lấy máu xét nghiệm insulin lúc 9 giờ. Không thể ghép số đường huyết ban đầu với kết quả insulin để gọi đây là “cặp glucose và insulin lúc đói”. Cơ thể đã nhận một bữa ăn ở giữa hai mốc. Khi gửi phiếu, nên chú thích rõ giờ ăn, giờ đo tại nhà và giờ lấy máu tĩnh mạch.
Ở trường hợp khác, bác sĩ chỉ định lấy glucose và insulin trong cùng một lần chọc kim buổi sáng, sau khi đã hướng dẫn chuẩn bị. Hai kết quả có thể được trả qua điện thoại ở hai giờ khác nhau. Dù tin nhắn đến lệch giờ, chúng vẫn thuộc cùng thời điểm sinh lý nếu hồ sơ ghi cùng giờ lấy mẫu. Khi so các lần theo dõi, hãy căn cứ ngày giờ thực sự thu mẫu, không dựa trên thứ tự thông báo hiện lên màn hình.
Có thể tự tính chỉ số đề kháng insulin từ hai con số không?
Một số chỉ số ước tính, như HOMA-IR, sử dụng glucose và insulin lúc đói. Đơn vị glucose, phương pháp đo insulin, điều kiện lấy mẫu và nhóm đối tượng đều ảnh hưởng cách tính hoặc diễn giải. Một công cụ tính trên mạng có thể cho kết quả khác chỉ vì người nhập dùng mg/dL trong khi công thức yêu cầu mmol/L. Ngay cả khi nhập đúng, không có một ngưỡng duy nhất phù hợp cho mọi cá nhân, mọi phòng xét nghiệm và mọi tình huống.
Nếu mục đích ban đầu chỉ là kiểm tra nguy cơ đái tháo đường, hãy hỏi bác sĩ nên chọn glucose lúc đói, HbA1c hay nghiệm pháp dung nạp glucose. Trường hợp chưa có triệu chứng điển hình hoặc tăng đường huyết rõ rệt, kết quả đạt ngưỡng chẩn đoán thường cần được xác nhận theo hướng dẫn. Không dùng insulin lúc đói để thay phép xác nhận này. Trong thai kỳ, quy trình chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ có yêu cầu riêng và không thể suy ra từ kết quả insulin.
Đang dùng thuốc hạ đường huyết cần báo gì trước buổi lấy máu?
Ghi tên thuốc, giờ dùng, loại insulin tiêm nếu có và thời điểm bữa ăn gần nhất. Thuốc kích thích tụy tiết insulin và insulin tiêm từ ngoài đều là thông tin bác sĩ cần biết; một số phương pháp xét nghiệm nhận diện các dạng insulin tiêm khác nhau. Khi cần đánh giá insulin do tụy tự tạo, bác sĩ có thể cân nhắc C-peptid. Không tự bỏ mũi tiêm hoặc dời thuốc buổi sáng để làm cho nồng độ đo được thấp hơn.
Nếu được hẹn mẫu đói, hỏi rõ khoảng nhịn ăn và cách dùng thuốc của chính mình. Một cốc cà phê sữa hoặc đồ uống có đường trước khi lấy máu có thể làm mẫu không còn đáp ứng điều kiện đói. Hãy báo cho nơi tiếp nhận để thống nhất có cần đổi lịch. Với người từng hạ đường huyết khi bỏ bữa, cần có hướng dẫn trước từ bác sĩ điều trị.
Chuẩn bị đơn xét nghiệm insulin máu và kết quả cũ
Khi đặt lịch lấy mẫu tại nhà, gửi đầy đủ đơn để Green Lab xác nhận hạng mục và điều kiện lấy mẫu. Bác sĩ cần biết mẫu được lấy lúc đói hay sau ăn, cùng giá trị, đơn vị và khoảng tham chiếu, để đánh giá khả năng tiết insulin hoặc tìm nguyên nhân hạ đường huyết theo chỉ định.
Xem thông tin xét nghiệm insulin máu tại Green Lab. Khi cần đặt lịch lấy mẫu xét nghiệm tận nơi, gửi tên xét nghiệm trên đơn và khung giờ bác sĩ yêu cầu để trung tâm xác nhận.

Đăng ký xét nghiệm tại Green Lab
Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.
Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.
Nguồn tham khảo: MedlinePlus: xét nghiệm insulin máu.