
HbA1c khi thiếu máu có thể cao hoặc thấp hơn mức dự kiến từ nhật ký đường huyết. Thiếu sắt đáng kể có thể làm HbA1c cao hơn, trong khi mất máu gần đây hoặc hồng cầu bị phá hủy sớm có thể làm kết quả thấp hơn. Để hiểu phiếu xét nghiệm, hãy xem nguyên nhân thiếu máu, thời điểm điều trị và các lần đo glucose trong cùng giai đoạn.
Vì sao hai người có cùng đường huyết vẫn có thể khác HbA1c?
Glucose trong máu gắn dần vào hemoglobin, chất mang oxy trong hồng cầu. Tỷ lệ hemoglobin đã gắn glucose được thể hiện bằng chỉ số HbA1c. Kết quả phản ánh mức đường huyết trong khoảng ba tháng gần đây, trong đó những tuần gần ngày lấy mẫu ảnh hưởng nhiều hơn những tuần xa hơn. Nhờ vậy, một lần lấy máu có thể cung cấp thông tin mà phép đo đường huyết buổi sáng chưa thể hiện hết.
Điều này phụ thuộc vào thời gian hồng cầu lưu hành trong máu. Nếu nhiều hồng cầu bị phá hủy sớm, chúng có ít thời gian tiếp xúc với glucose. Nếu cơ thể đang tạo nhiều hồng cầu mới sau một đợt mất máu, nhóm tế bào trẻ cũng kéo tỷ lệ trung bình xuống. Vì thế, bác sĩ cần biết điều gì đã xảy ra trong vài tuần trước xét nghiệm, ngay cả khi người đi khám hiện cảm thấy khỏe.

Đọc HbA1c khi thiếu máu do thiếu sắt, mất máu hoặc truyền máu
Hb hoặc HGB trên công thức máu là nồng độ hemoglobin, còn HbA1c là tỷ lệ hemoglobin gắn glucose. Hai chỉ số khác nhau về ý nghĩa và đơn vị. Không dùng Hb để tự hiệu chỉnh HbA1c.
| Tình huống | Ý nghĩa khi đọc phiếu |
|---|---|
| Thiếu máu do thiếu sắt | HbA1c có thể cao hơn dự kiến. Báo ngày bắt đầu điều trị thiếu sắt và mang kết quả xét nghiệm sắt nếu có. |
| Mới mất máu hoặc đang hồi phục | Hồng cầu mới có thể làm HbA1c thấp hơn dự kiến. Ghi thời điểm mất máu, phẫu thuật hoặc nhập viện. |
| Thiếu máu do tan máu | Hồng cầu sống ngắn hơn có thể làm HbA1c thấp dù glucose vẫn cao. Mang kết luận chuyên khoa nếu đã biết nguyên nhân. |
| Vừa truyền khối hồng cầu | Mẫu máu gồm cả hồng cầu được truyền. Khó suy ra chiều sai lệch cho từng người. Cần báo ngày truyền và mang giấy ra viện. |
Ví dụ, một người có HbA1c giảm sau đợt điều trị thiếu sắt, trong khi nhật ký đường huyết ít thay đổi. Cần xem lần xét nghiệm đầu được làm trước hay sau khi phát hiện thiếu sắt và giai đoạn nào trùng với đợt điều trị. Nếu chỉ giữ hai con số HbA1c, rất dễ quy toàn bộ mức giảm cho việc thay đổi chế độ ăn hay thuốc tiểu đường.

Kiểm tra nhật ký đường huyết trước khi kết luận hai kết quả mâu thuẫn
Hãy bắt đầu từ thời điểm đo. Nếu sổ chỉ có các lần thử trước bữa sáng, sổ đó mô tả glucose lúc đói khá rõ nhưng bỏ trống phần lớn thời gian còn lại trong ngày. HbA1c lại phản ánh cả ban ngày, sau ăn và ban đêm. Sự khác biệt giữa hai nguồn thông tin có thể do khung giờ đo, do thay đổi đường huyết gần đây, do thiếu máu hoặc do nhiều yếu tố cùng lúc.
Khi mang nhật ký đến buổi khám, ghi rõ lần đo nào lúc đói, lần nào sau ăn và cách bữa ăn bao lâu. Nếu bác sĩ đã thay thuốc gần đây, đánh dấu ngày bắt đầu đơn mới. Một tuần đường huyết ổn định sau đổi thuốc chưa thể đại diện cho toàn bộ giai đoạn HbA1c phản ánh. Nếu có dữ liệu từ cảm biến theo dõi glucose, mang cả báo cáo theo khoảng ngày thay vì chỉ chụp màn hình một ngày đẹp nhất.
Một số phiếu có thêm dòng eAG, nghĩa là đường huyết trung bình ước tính từ HbA1c. Đây là con số quy đổi từ chính kết quả HbA1c. Vì vậy, khi đang tìm hiểu ảnh hưởng của thiếu máu, so eAG với HbA1c trên cùng phiếu không cung cấp thêm một phép kiểm tra độc lập. Nhật ký có giờ đo hoặc xét nghiệm glucose được chỉ định sẽ giúp bác sĩ đối chiếu tốt hơn.
Khi nào cần trao đổi về phương pháp xét nghiệm?
Nếu từng được cho biết có biến thể hemoglobin hoặc mang gen bệnh huyết sắc tố, hãy đưa thông tin đó cho bác sĩ và phòng xét nghiệm. Một số biến thể có thể ảnh hưởng đến một số phương pháp đo HbA1c. Phòng xét nghiệm cần biết tên biến thể, nếu có, để đối chiếu với phương pháp đang sử dụng. Chỉ riêng việc hồng cầu nhỏ trên công thức máu chưa đủ để xác định biến thể nào hiện diện.
Đổi phương pháp có thể hữu ích khi vấn đề nằm ở cách máy đo nhận diện hemoglobin. Còn khi tuổi thọ hồng cầu thay đổi, kể cả một phép đo chính xác trên mẫu máu đó cũng có thể phản ánh đường huyết chưa đầy đủ. Bác sĩ sẽ cân nhắc mục tiêu đang là chẩn đoán đái tháo đường hay theo dõi điều trị để chọn xét nghiệm glucose hoặc cách theo dõi phù hợp trong giai đoạn này.
Chuẩn bị cho lần khám hoặc lần lấy máu tiếp theo
Có thể xếp hồ sơ theo thứ tự thời gian. Trước hết là các phiếu HbA1c có ngày lấy mẫu và đơn vị đo. Tiếp theo là công thức máu, kết quả ferritin nếu đã làm và giấy ra viện nếu có mất máu hoặc truyền máu. Cuối cùng là nhật ký glucose cùng danh sách thuốc đang sử dụng. Nếu chưa rõ nguyên nhân thiếu máu, hãy ghi đúng là chưa rõ thay vì tự ghi thiếu sắt.
Đối với người đang điều trị đái tháo đường, câu hỏi nên mang đến buổi khám là: trong lúc chờ đánh giá thiếu máu, cần dựa vào những lần đo nào để theo dõi đường huyết? Bác sĩ có thể hướng dẫn cụ thể tùy loại thuốc và nguy cơ hạ đường huyết. Không tự tăng liều chỉ để kéo HbA1c xuống khi kết quả đang khác xa các lần đo thực tế.
Đặt lịch lấy mẫu xét nghiệm HbA1c tại nhà với Green Lab
Riêng xét nghiệm HbA1c thường không cần nhịn ăn. Tuy nhiên, đơn có thể đồng thời ghi glucose máu lúc đói hoặc những xét nghiệm cần chuẩn bị khác. Khi đăng ký, nên gửi đủ danh sách và thông tin về đợt điều trị thiếu máu gần nhất. Nhân viên có thể xác nhận điều kiện lấy mẫu cho cả buổi, tránh tình huống đã ăn sáng rồi mới thấy đơn có yêu cầu đường huyết đói.
Để đặt lịch lấy mẫu xét nghiệm tận nơi tại Green Lab, hãy cung cấp địa chỉ, khung giờ và tên các phép thử bác sĩ đã chỉ định. Khi nhận phiếu, lưu bản đầy đủ cùng nhật ký glucose. Điều có ích ở lần tái khám là biết HbA1c được đo vào giai đoạn nào của quá trình thiếu máu, điều trị và theo dõi đường huyết.
Nguồn tham khảo: NIDDK – các tình trạng làm HbA1c khó diễn giải.
Đăng ký xét nghiệm tại Green Lab
Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.
Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.