
ALP tăng trong xét nghiệm máu có thể liên quan đến gan, đường mật hoặc xương. Để định hướng nguồn tăng, bác sĩ có thể xem thêm GGT. Hai chỉ số cung cấp manh mối để chọn bước kiểm tra tiếp theo.
Vì sao xét nghiệm có chữ “phosphatase” lại liên quan đến cả gan và xương?
ALP là phosphatase kiềm, một enzym có ở nhiều mô. Ở người lớn, gan mật và xương là hai nguồn quan trọng. Xét nghiệm ALP toàn phần đo hoạt độ chung, chưa xác định nguồn nào gây tăng.
GGT là một enzym thường dùng trong đánh giá gan và đường mật. Hoạt động tạo xương không làm GGT tăng theo cách làm thay đổi ALP. Vì vậy, khi ALP cao, bác sĩ có thể đối chiếu thêm GGT để quyết định nên tìm hiểu gan mật trước hay xem các khả năng ngoài gan. Dù vậy, GGT cũng chịu ảnh hưởng của thuốc và nhiều tình trạng khác. Cần đọc cả hai chỉ số bên cạnh lý do làm xét nghiệm.

Ba kiểu phiếu và câu hỏi tương ứng
| Kết quả cùng lần lấy máu | Câu hỏi phù hợp khi đi khám |
|---|---|
| ALP và GGT đều cao hơn khoảng tham chiếu | Có dấu hiệu nào khác hướng về gan mật, chẳng hạn bilirubin tăng, vàng da, triệu chứng đường mật hoặc thuốc mới? |
| ALP tăng, GGT trong khoảng tham chiếu | Tuổi, giai đoạn phát triển, thai kỳ hay bệnh lý xương có thể giải thích thay đổi này không? |
| ALP tăng, chưa làm GGT | Với triệu chứng và tiền sử hiện có, bác sĩ cần thêm GGT, phép thử khác hay một lần đo lại? |
Thử đặt hai phiếu của hai người cạnh nhau. Cả hai cùng có ALP được đánh dấu cao, nhưng người thứ nhất vừa vàng mắt, còn người thứ hai đang hồi phục sau gãy xương. Dù hoạt độ ALP bằng nhau, thông tin cần kiểm tra tiếp rất khác. Người thứ nhất cần được đánh giá gan mật theo triệu chứng. Với người thứ hai, bác sĩ có thêm căn cứ xem xét hoạt động tạo xương trong thời gian liền xương. Hai tình huống có thể có các nguyên nhân khác cùng tồn tại.
Con số 160 U/L có cao với tất cả mọi người?
Hãy nhìn khoảng tham chiếu ngay cạnh giá trị. Nếu trên một phiếu minh họa giới hạn trên là 120 U/L, ALP 160 U/L cao hơn giới hạn của phép đo đó. Số 120 ở đây chỉ dùng để minh họa cách đọc. Một phòng xét nghiệm khác, một người ở nhóm tuổi khác hoặc một phương pháp đo khác có thể có giới hạn khác. Việc tự chọn con số đầu tiên thấy trên mạng để thay cho khoảng in trên phiếu dễ tạo báo động nhầm.
Trẻ và thiếu niên có hoạt động tạo xương mạnh khi lớn lên. Nếu xem kết quả của con bằng khoảng dành cho bố mẹ, gia đình có thể hiểu nhầm một thay đổi theo tuổi là dấu hiệu bệnh gan. Thai kỳ cũng có thể làm ALP tăng do đóng góp từ nhau thai. Khi thông tin tuổi hoặc tình trạng mang thai chưa được ghi đúng, nên báo cho nơi tiếp nhận và đưa phiếu cho bác sĩ theo dõi diễn giải cùng bối cảnh.
Nếu cả ALP và GGT cùng tăng, có phải tắc mật?
Đây là một kiểu kết quả khiến bác sĩ chú ý hơn đến gan và đường mật. Muốn biết có tắc hay không và nếu có thì tắc ở đâu còn cần thông tin khác. Bác sĩ sẽ hỏi về đau bụng, sốt, ngứa, vàng da, màu phân hoặc nước tiểu, xem bilirubin và men gan, rồi cân nhắc siêu âm khi thích hợp. Không có phép tính lấy ALP chia cho GGT để tìm ra kích thước sỏi hay vị trí tắc.
GGT tăng cũng có thể gặp khi dùng một số thuốc hoặc liên quan đến đồ uống có cồn. Nếu từng có đợt tăng GGT, hãy mang phiếu cũ và nói rõ những thay đổi kể từ lần đó. Chỉ nhìn GGT không cho phép kết luận một người uống rượu hay mức độ uống. Mang tên thuốc và liều đang dùng sẽ hữu ích cho cuộc khám hơn là tự ngừng thuốc để mong kết quả lần sau thấp hơn.
Khi bác sĩ muốn kiểm tra khả năng ALP đến từ xương
Tùy bệnh sử, bác sĩ có thể hỏi về đau khu trú, chấn thương, gãy xương gần đây hoặc các vấn đề chuyển hóa xương. Có trường hợp cần xem thêm canxi, phosphat hoặc vitamin D. Khi nguồn ALP vẫn chưa rõ, xét nghiệm các dạng enzym ALP có thể hỗ trợ phân biệt. Danh sách này giúp hiểu lựa chọn tiếp theo của bác sĩ; một kết quả ALP cao không đồng nghĩa cần làm đồng loạt tất cả các mục.
Khi tái khám, mang kết quả ALP và GGT có ngày lấy mẫu, khoảng tham chiếu. Báo thêm tình trạng vàng da, phẫu thuật xương hoặc thuốc mới dùng. Nếu hai xét nghiệm không thực hiện cùng ngày, cần giữ rõ thời điểm của từng kết quả.
Khi ALP và GGT cùng tăng
Kiểu kết quả này hướng sự chú ý nhiều hơn đến gan và đường mật. Bác sĩ còn xem bilirubin, các men gan khác, triệu chứng và thuốc đang dùng. Chỉ riêng hai giá trị cùng cao chưa xác định được có tắc mật hay không.

ALP tăng nhưng GGT bình thường gợi ý điều gì?
Nếu phiếu cũ có ALP nhưng thiếu GGT, hãy ghi rõ điều này khi mang kết quả tới buổi khám. Đừng ghép ALP của lần này với GGT từ một lần lấy máu khác rồi coi đó là một cặp kết quả. Ghi ngày xét nghiệm và khoảng tham chiếu của từng lần giúp bác sĩ đối chiếu dễ hơn.
Bác sĩ có thể cân nhắc nguyên nhân từ xương hoặc những thay đổi sinh lý phù hợp với tuổi và thai kỳ. Ví dụ, một người đang tuổi phát triển cần được đối chiếu với khoảng tham chiếu phù hợp. Không nên lấy ngưỡng ở phiếu của người trưởng thành khác để tự so.
Chuẩn bị cho buổi lấy mẫu tại Green Lab
Khi có chỉ định xét nghiệm gan tại nhà, đọc đầy đủ tên ALP và GGT, ghi ngày của lần xét nghiệm trước và hỏi điều kiện chuẩn bị theo các mục làm cùng buổi. Nếu đang vàng da kèm đau bụng hoặc sốt, nên đi khám sớm.
Xem hướng dẫn đặt lịch lấy mẫu xét nghiệm tận nơi.
Đăng ký xét nghiệm tại Green Lab
Phí lấy mẫu tận nơi tại Green Lab là 10.000đ/lần, chưa gồm tiền xét nghiệm. Khi đặt lịch, nhân viên báo tổng chi phí, hướng dẫn chuẩn bị và thời gian dự kiến trả kết quả theo danh mục đăng ký.
Liên hệ 1900 63 65 88 hoặc đặt lịch lấy mẫu tại nhà. Địa chỉ Green Lab: 76–78 Khâm Thiên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.
Nguồn tham khảo: MedlinePlus: xét nghiệm alkaline phosphatase.